Chiny i Iran: Handel ropą naftową spotyka się z nową krytyką w Kongresie USA

Amerykańscy ustawodawcy i eksperci ds. bezpieczeństwa narodowego naciskają na prezydenta Donalda Trumpa, aby podjął bardziej zdecydowane działania przeciwko chińskim podmiotom oskarżonym o pomaganie Iranowi za pośrednictwem wywiadu satelitarnego, komponentów uzbrojenia i dochodów z ropy naftowej.

Apel ten nasilił się, gdy 24 września prezydent Chin Xi Jinping odwiedził Biały Dom, aby odbyć spotkanie na wysokim szczeblu z Trumpem, po którym odbyła się wystawna kolacja państwowa, która podkreśliła delikatną równowagę w stosunkach między dwiema największymi gospodarkami świata.

Trump nie wspomniał wprost o Iranie podczas publicznego wystąpienia z Xi, mimo rosnącej presji ze strony prawodawców, którzy ostrzegali, że Waszyngton ryzykuje zachęceniem do głębszej współpracy między Pekinem a Teheranem, jeśli nie obciąży kosztami stron zaangażowanych w konflikt.

„Tego lata prasa wszędzie donosiła, że Chiny dostarczyły Iranowi dane wywiadowcze w postaci obrazów satelitarnych, a te dane doprowadziły do śmierci amerykańskich żołnierzy” – powiedział senator Roger Wicker z Missisipi, republikański przewodniczący senackiej Komisji ds. Sił Zbrojnych, na posiedzeniu Senatu w dniu przybycia Xi.

„Dlatego zdecydowanie sugeruję, aby prezydent spróbował uzyskać odpowiedź na to pytanie” – dodał.

Senator Jeanne Shaheen z New Hampshire, czołowa demokratka w senackiej Komisji Spraw Zagranicznych, wraz z 18 innymi senatorami Partii Demokratycznej oskarżyła Trumpa o to, że nie pociągnął Xi do odpowiedzialności za rzekome wsparcie udzielane Iranowi przez chińskie firmy.

Biały Dom nie poinformował publicznie, czy Trump skonfrontował Xi z zarzutami podczas ich prywatnych rozmów.

Trump powiedział, że obaj panowie odbyli „wspaniałe spotkanie” 24 września, dodając, że on i Xi „poczynili ogromne postępy w kwestiach, z którymi borykają się nasze dwa kraje”.

Podał jednak niewiele szczegółów.

Oficjalna chińska agencja prasowa Xinhua podała, że podczas spotkania Xi wezwał Iran i Stany Zjednoczone do jak najszybszego rozwiązania różnic na drodze dialogu.

Przywódcy mają się spotkać ponownie 25 września, przed powrotem Xi do Chin.

Shaheen wcześniej wezwał Trumpa do podjęcia bardziej zdecydowanych działań w trzech obszarach rzekomego wsparcia ze strony Chin: zdjęć satelitarnych i pomocy w namierzaniu celów, komponentów do irańskich rakiet i dronów oraz zakupów objętej sankcjami irańskiej ropy.

Pekin jest najważniejszym nabywcą irańskiej ropy naftowej i ma znaczący wpływ gospodarczy na Teheran.

Jednakże udział Iranu w ogólnym handlu Chin jest niewielki, co daje Pekinowi znacznie większe pole manewru niż Teheranowi.

Obawy wykraczają poza relacje Pekin-Teheran

Niektórzy amerykańscy eksperci uważają, że problem wykracza poza relacje Chin z Iranem i rodzi szersze pytania o to, jak Waszyngton reaguje, gdy chińskie podmioty są oskarżane o wspieranie państw wrogich Stanom Zjednoczonym.

Mary Kissel, starsza pracownica naukowa Hudson Institute i dyrektor generalna Kissel Group, powiedziała, że Waszyngton powinien pociągnąć do odpowiedzialności chińskie podmioty, które wspierały Iran.

„Jednym z największych błędów ostatnich dziesięcioleci była gotowość administracji amerykańskich, z obu stron, do przymykania oczu na złośliwe działania Chin w sferze gospodarczej, wojskowej i dyplomatycznej” – powiedział Kissel w wywiadzie dla Radia Wolna Europa/Radia Liberty (RFE/RL).

„Jeśli chcemy, aby Chiny ograniczyły swoje wsparcie dla Islamskiej Republiki Iranu, co jest szczytnym celem, musimy pociągnąć do odpowiedzialności za działania chińskie banki, firmy i osoby wspierane przez państwo” – dodała.

W przeciwnym razie, jak dodała, Waszyngton wysłałby sygnał, że Chiny „mogą grać według innego zestawu zasad”, co miałoby konsekwencje także dla partnerów Pekinu w Moskwie, Teheranie i Pjongjangu.

Obawy te stały się szczególnie poważne w związku z oskarżeniami, że chińskie podmioty przekazały Iranowi zdjęcia satelitarne, które mogły zostać wykorzystane do przeprowadzenia ataków na siły amerykańskie.

Christopher Walker, wiceprezes Centrum Analiz Polityki Europejskiej, powiedział, że takie raporty należy traktować jako część szerszego wyzwania strategicznego.

„Biorąc pod uwagę, że amerykański wywiad powiązał chińskie zdjęcia satelitarne z atakami na personel wojskowy USA na Bliskim Wschodzie, Stany Zjednoczone muszą podjąć zdecydowane działania przeciwko Pekinowi, który będzie starał się wykorzystać każdą okazję do zaspokojenia słabości Ameryki” – powiedział Walker w wywiadzie dla RFE/RL.

Walker opisał chińskie wsparcie dla Iranu jako część szerszych działań Pekinu mających na celu pomoc rządom o podobnych poglądach, które tworzą, jak to określił, „luźną, ale niebezpieczną oś autorytarnych reżimów”.

Oskarżenia dotyczące zdjęć satelitarnych pozostają jednak kwestią sporną.

Dziennik „Wall Street Journal”, powołując się na amerykańskich urzędników, poinformował, że chińskie podmioty przekazały Iranowi zdjęcia amerykańskiej bazy w Jordanii w wysokiej rozdzielczości, zanim Iran przeprowadził atak, w którym zginęło trzech amerykańskich żołnierzy, a czterech zostało rannych.

Pekin zaprzeczył, jakoby udzielał Iranowi wsparcia militarnego lub wywiadowczego.

Gawdat Bahgat, profesor bezpieczeństwa narodowego w Centrum Studiów Strategicznych Azji Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Obrony Narodowej, zaapelował o ostrożność w traktowaniu tych oskarżeń jako ustalonych faktów.

„Zarówno Chiny, jak i Iran nie potwierdziły udostępniania zdjęć satelitarnych [ani] komponentów broni” – powiedział Bahgat w wywiadzie dla RFE/RL.

Jednocześnie Bahgat stwierdził, że Pekin ma wyraźny interes ekonomiczny w utrzymaniu relacji z Teheranem, w szczególności poprzez zakup irańskiej ropy po obniżonych cenach.

„Wątpię, żeby Chiny przestały kupować irańską ropę” – powiedział.

Powołując się na dane Departamentu Skarbu USA, Shaheen stwierdziła, że 90% irańskiego eksportu ropy naftowej trafia do Chin, generując miliardy dolarów dla Teheranu pomimo amerykańskich sankcji. Dodała, że znaczna część handlu odbywa się za pośrednictwem tajnych flot, firm-słupów i chińskich rafinerii.

W wywiadzie dla RFE/RL udzielonym w zeszłym tygodniu Shaheen powiedział również, że Iran otrzymuje informacje o celach ataku zarówno od Chin, jak i Rosji, co ułatwia mu atakowanie amerykańskich obiektów.

Podobny argument przedstawił 24 września senator Partii Republikańskiej John Kennedy, mówiąc reporterom, że Xi mógłby wykorzystać wpływy Pekinu, aby pomóc w ponownym otwarciu Cieśniny Ormuz.

„Może otworzyć tę cieśninę jednym telefonem” – powiedział Kennedy, oskarżając Chiny o pomoc Iranowi, dostarczając mu sprzęt wojskowy i informacje wywiadowcze.

Presja ze strony ustawodawców ma miejsce w obliczu głębokich podziałów partyjnych dotyczących szeroko pojętej wojny USA z Iranem.

24 września w Białym Domu skupiono się na dialogu i strategicznej stabilności.

Xi powiedział, że on i Trump odbyli „szczerą i dogłębną wymianę zdań” i osiągnęli „wspólne zrozumienie w wielu kwestiach”, ale nie sprecyzował, czy wśród nich był Iran.

Według oficjalnej chińskiej agencji informacyjnej Xinhua, Xi powiedział Trumpowi, że Pekin popiera powrót Waszyngtonu i Teheranu do poprzedniego porozumienia, którego celem było zakończenie wojny i ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz.

Trump już wcześniej zasygnalizował, że nie chce publicznie konfrontować się z Xi w sprawie oskarżeń o wspieranie Iranu przez chiński wywiad.