Azja w pułapce wąskich gardeł w łańcuchach dostaw, na rynkach energii i wśród rosnących ryzyk geopolitycznych

Azja znalazła się w pułapce między rynkiem energii, na którego wzrost nie może sobie pozwolić, a łańcuchami dostaw, których powrót do normalnego funkcjonowania może zająć tygodnie — nawet w najlepszym przypadku.

Negocjacje trwają, choć nie są już prowadzone bezpośrednio w Islamabadzie. Przed nami złożona i niestabilna ścieżka, oparta na eskalacji politycznej, dyplomatycznych manewrach i teoriach „gry równoważenia” między stronami, aż do momentu, gdy jedna ze stron zostanie zmuszona do mrugnięcia okiem. Oczekuje się, że proces ten będzie chaotyczny i może pozostawić znaczące ślady w gospodarkach regionu Azji i Pacyfiku.

Nawet przy stopniowym powrocie dostaw przez Cieśninę Ormuz, nowe ładunki będą potrzebowały od trzech do sześciu tygodni, aby dotrzeć do portów azjatyckich. Co więcej, infrastruktura naftowa regionu, zaprojektowana głównie do obsługi ropy naftowej z Zatoki Meksykańskiej, pozostaje w praktyce zakłócona. Z kolei ropa z basenu Atlantyku stała się ekonomicznie nieopłacalna, a dostawy z Zatoki Meksykańskiej nie docierają już normalnie.

W związku z tym dwutygodniowy rozejm nie rozwiąże tych problemów, a konsekwencje dla oleju napędowego, benzyny, gazu płynnego (LPG) i nafty będą poważne i szeroko zakrojone.

Scenariusz twardego lądowania

W najgorszym scenariuszu — gdyby konflikt się rozgorzał na nowo i Cieśnina Ormuz została zamknięta na sześć miesięcy, a cena ropy Brent spadła do 200 dolarów za baryłkę — Azja stanęłaby w obliczu kryzysu o zupełnie innej skali.

Ten scenariusz często porównuje się do azjatyckiego kryzysu finansowego z 1997 roku, który w istocie był kryzysem nierównowagi walutowej, niskich rezerw i polityki gospodarczej nieprzygotowanej na gwałtowne wstrząsy zewnętrzne. Chociaż wiele gospodarek azjatyckich jest dziś silniejszych, z większymi rezerwami, lepszym zarządzaniem walutą i bardziej odporną strukturą zadłużenia, nie można ignorować ryzyka.

Długotrwały szok energetyczny na taką skalę nadwyrężyłby budżety krajowe, zwiększył deficyt na rachunku bieżącym i zwiększyłby presję na waluty, zwłaszcza w przypadku azjatyckich gospodarek wschodzących importujących energię, charakteryzujących się wysokim zadłużeniem i ograniczonymi rezerwami.

Kraje azjatyckie mogą zostać zmuszone do powrotu do narzędzi zarządzania kryzysowego stosowanych podczas pandemii COVID-19: redukcji popytu, wykorzystania rezerw strategicznych, systemów racjonowania i przyspieszenia zmiany paliwa. Jednak środki te są trudne politycznie i pociągają za sobą wysokie koszty społeczne i gospodarcze.

Bezpieczeństwo energetyczne i ciągłość dostaw

Ceny skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Azji odnotowały względny spadek wraz z zawieszeniem broni. Jeśli jednak konflikt się wznowi, prawdopodobnym scenariuszem będą ceny przekraczające 20 dolarów za milion brytyjskich jednostek termicznych (MMBtu), co skłoni region do odwrócenia dotychczasowego trendu przechodzenia z węgla na gaz i ponownego powrotu z gazu na węgiel.

Nasuwa to decydentom dwa kluczowe pytania:

- Które rynki Azji i Pacyfiku mogą faktycznie przełączać się między węglem a gazem?

- Czy ponowna ocena LNG jako źródła geopolitycznie kruchego przyspieszy odchodzenie od niego, pomimo zobowiązań klimatycznych?

Od zarządzania kryzysowego do reformy strukturalnej

Choć radzenie sobie z szokiem wywołanym kryzysem irańskim zmusi decydentów do podjęcia trudnych, krótkoterminowych środków, największym wyzwaniem jest przekształcenie tych nacisków w długoterminowe reformy, które wzmocnią bezpieczeństwo energetyczne.

Obejmuje to zwiększenie dywersyfikacji źródeł energii, rozwój krajowej produkcji i zapewnienie większej elastyczności popytu, przy jednoczesnym uniknięciu odwetowej polityki między państwami.

Jako istotne modele wyróżniono trzy międzynarodowe doświadczenia:

- Brazylia: Opracowano kompleksowe ramy prawne dla biopaliw poprzez wprowadzenie polityki mieszania produkcji i zachęt inwestycyjnych, co zmniejszyło zależność od importowanej ropy naftowej i stworzyło trwałą przewagę konkurencyjną.

- Chiny: Przyjęły szeroką strategię względnej samowystarczalności energetycznej poprzez masowe inwestycje w energię węglową, słoneczną, wiatrową i jądrową, a także rozbudowę sektora pojazdów elektrycznych i zarządzanie rezerwami strategicznymi, co zmniejszyło względną zależność od importu.

- Norwegia: Udało się skutecznie przekazać przychody z ropy naftowej i gazu do ogromnego funduszu majątku narodowego w celu wsparcia stabilności finansowej, przy czym krajowy system elektroenergetyczny opiera się niemal wyłącznie na energii wodnej, co ograniczyło narażenie na szoki cenowe paliw kopalnych.

Pragmatyzm energetyczny jako wybór na przyszłość

Wspólnym mianownikiem tych modeli jest to, że bezpieczeństwo energetyczne nie powstało przez przypadek; osiągnięto je dzięki długoterminowej polityce, cierpliwym inwestycjom i strategicznej wizji, która uwzględnia krótkoterminowe koszty.

Rządy krajów azjatyckich stoją dziś przed decydującym momentem, który pokazuje, że uzależnienie od importowanej energii w połączeniu ze słabymi budżetami i rezerwami walutowymi stwarza zagrożenie, przed którym trudno się zabezpieczyć wyłącznie za pomocą dyplomacji.

Właściwa reakcja polega nie tylko na zarządzaniu obecnym kryzysem, ale także na budowaniu bardziej odpornej infrastruktury, rozwijaniu elastyczności popytu, zwiększaniu strategicznych zapasów i wspieraniu większej integracji azjatyckich rynków energii.

Okno do działania pozostaje otwarte w okresach kryzysu, ale jego wykorzystanie wymaga szybkich i radykalnych decyzji. Kraje, które teraz podejmą działania w kierunku wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego, wejdą w kolejny kryzys z pozycji większej siły i stabilności.