Pierwiastki ziem rzadkich: karta nacisku Chin na Waszyngton po szczycie Trump-Xi

Dwa tygodnie temu prezydent USA Donald Trump odwiedził stolicę Chin, Pekin, na szczycie na wysokim szczeblu z prezydentem Chin Xi Jinpingiem, którego celem było złagodzenie napięć handlowych między oboma krajami, zawarcie nowych umów biznesowych i wykorzystanie chińskich wpływów dyplomatycznych do pomocy w rozwiązaniu konfliktu z Iranem.

Trumpowi towarzyszyła delegacja czołowych amerykańskich szefów, aby nakłonić Chiny do otwarcia swoich rynków dla amerykańskich firm technologicznych. Udało mu się zapewnić sobie kilka wielomiliardowych porozumień.

Szczyt doprowadził do ograniczonego złagodzenia taktycznego i względnej poprawy stosunków dyplomatycznych między dwoma rywalizującymi mocarstwami, a Biały Dom oświadczył, że Xi Jinping nadal sprzeciwia się militaryzacji Cieśniny Ormuz.

Wizyta Trumpa zakończyła się jednak wyraźną porażką, gdyż rozmowy w Pekinie nie doprowadziły do formalnego porozumienia ani długoterminowego rozejmu handlowego w związku ze złagodzeniem przez Chiny ograniczeń dotyczących eksportu pierwiastków ziem rzadkich.

Według artykułu opublikowanego w tym tygodniu przez amerykańską gazetę wojskową Stars and Stripes, Chiny „mogą sparaliżować amerykańską flotę dronów jednym telefonem”.

W listopadzie ubiegłego roku Pekin potwierdził, że nadal obowiązują szeroko zakrojone ograniczenia nałożone wcześniej na eksport pierwiastków ziem rzadkich, w tym całkowity zakaz stosowania technologii wydobycia i separacji pierwiastków ziem rzadkich, a także ograniczenia ilościowe dotyczące niektórych kluczowych minerałów, takich jak wolfram, bizmut i antymon, a także średnich i ciężkich pierwiastków ziem rzadkich.

Chiny tymczasowo zawiesiły drugą falę ograniczeń, które wymagały uzyskania licencji eksportowych dla podmiotów zagranicznych i produktów zawierających niewielkie ilości chińskich metali ziem rzadkich, od października 2025 r., ale tylko na rok.

Analiza przeprowadzona przez BMI Research, jednostkę grupy Fitch Group, wykazała, że podczas ostatniego spotkania zespół Xi Jinpinga obiecał jedynie zająć się problemami niedoboru dostaw w USA, nie proponując przy tym żadnych strukturalnych rozszerzeń ani konkretnych korekt polityki.

Eksport ciężkich pierwiastków ziem rzadkich pozostaje ograniczony

Pomimo tymczasowego okresu łagodzenia obostrzeń, chiński eksport metali ciężkich ziem rzadkich pozostaje znacznie niższy, przy czym eksport dysprozu wynosi obecnie zaledwie 41% poziomu sprzed ograniczeń, eksport terbu wynosi 49%, a eksport itru 42%.

Ceny itru wzrosły piętnastokrotnie z powodu poważnych niedoborów spowodowanych ograniczeniami nałożonymi przez Chiny, co doprowadziło do poważnych zakłóceń w amerykańskim przemyśle lotniczym i półprzewodnikowym, w którym minerał ten jest stosowany jako niezbędna warstwa izolacyjna i ochronna przed ciepłem.

Chiny pokrywają około 70% zapotrzebowania USA na itr, oprócz 100% zapotrzebowania na terb, holm i lutet.

Waszyngton ściga się z czasem, aby zbudować alternatywy krajowe

Prawie monopolistyczny wpływ Chin na sektor pierwiastków ziem rzadkich zmusił Stany Zjednoczone i ich zachodnich sojuszników do pilnego poszukiwania alternatywnych źródeł tego pierwiastka.

W lipcu ubiegłego roku Departament Obrony USA zgodził się kupić akcje uprzywilejowane MP Materials o wartości 400 milionów dolarów, dzięki czemu Pentagon stał się największym udziałowcem spółki, posiadającym około 15% akcji.

Umowa obejmuje dziesięcioletni kontrakt kupna z gwarantowaną minimalną ceną, co gwarantuje, że produkcja firmy będzie kierowana do klientów z sektora obronnego i komercyjnego w Stanach Zjednoczonych, a tym samym wzmocni niezależność krajowych łańcuchów dostaw.

Firma wykorzystuje te środki, a także 1 miliard dolarów finansowania dłużnego od JPMorgan Chase i Goldman Sachs, do budowy ogromnego kompleksu produkcyjnego magnesów ziem rzadkich w Teksasie.

W tym samym okresie firma USA Rare Earth podpisała niewiążący list intencyjny z Departamentem Handlu USA w celu uzyskania 1,6 miliarda dolarów dofinansowania rządowego w ramach programu CHIPS and Science Act.

Pakiet finansowania obejmuje gwarantowaną pożyczkę w wysokości 1,3 miliarda dolarów oraz 277 milionów dolarów z funduszy federalnych. W zamian rząd USA otrzyma 10% udziałów w kapitale zakładowym wraz z dodatkowymi opcjami zakupu akcji w przyszłości.

Inwestycja ma na celu przyspieszenie operacji wydobywczych, przetwarzania i rafinacji ciężkich pierwiastków ziem rzadkich w projekcie Round Top w Teksasie. Rozpoczęcie produkcji komercyjnej planowane jest na rok 2028.

ReElement Technologies dąży również do wzmocnienia swojej pozycji w rozwijającym się zachodnim łańcuchu dostaw metali ziem rzadkich poprzez umowy dotyczące przetwarzania ciężkich minerałów i produkcji stopów w Ameryce Północnej.

Firma podpisała długoterminowe umowy na dostawy z kanadyjską Radą ds. Badań Naukowych Saskatchewan, obejmujące dostawy neodymu-prazeodymu, dysprozu i terbu, a także rozwijanie zakładów produkujących metale i stopy do zastosowań obronnych w Ohio.

Podpisano również umowy o pozyskiwaniu surowców z projektów w Grenlandii i amerykańskim stanie Montana w ramach zintegrowanej strategii ukierunkowanej na amerykańskie rynki obronne i przemysłowe.

Europa podejmuje działania mające na celu zmniejszenie zależności od Chin

W Europie Unia Europejska stara się przezwyciężyć dominację Chin na rynku pierwiastków ziem rzadkich, wprowadzając ustawę o surowcach krytycznych, która ogranicza zależność od pojedynczego kraju w łańcuchach dostaw.

UE dokonuje znacznych nakładów na działalność wydobywczą, przetwórczą i recyklingową w Europie, a także uruchamia szereg projektów strategicznych i podpisuje umowy partnerskie z bogatymi w zasoby państwami Zachodu.

Komisja Europejska wdraża również skoordynowane strategie obronne za pośrednictwem inicjatyw takich jak „Plan UE na rzecz zasobów”, wspierany finansowaniem w wysokości do 3 miliardów euro, którego celem jest koordynacja popytu, przeprowadzanie testów wytrzymałości łańcucha dostaw i realizacja wspólnych zakupów kluczowych minerałów między państwami członkowskimi.

Prawo europejskie stanowi również, że do 2030 r. co najmniej 25% strategicznych surowców UE musi pochodzić z recyklingu.

Jednocześnie europejskie firmy motoryzacyjne i technologiczne opracowują produkty, które nie wymagają stosowania metali ziem rzadkich, w tym przechodzą na produkcję silników, które nie wykorzystują trwałych magnesów neodymowych, takich jak silniki indukcyjne i synchroniczne silniki reluktancyjne, szczególnie w pojazdach elektrycznych.